'Dosis sola facit venenum' (alleen de dosis maakt of iets gif is of medicijn). Zo sprak Paracelsus (1493-1541), de grote alchemist en arts. Deze waarheid geldt vijf eeuwen later nog. En dat geldt zeker voor de zon: ze is medicijn, maar kan ook gif worden. Dat hangt alleen maar van de dosis af. Zonder zon kunnen wij niet leven: op het moment dat de zon zou uitdoven, houdt alle leven op aarde op!



Na een lange winter zoals we net hebben gekend, ervaren we het gevolg van een tekort aan zonlicht. Dat licht verhoogt het gehalte aan serotonine (gelukshormoon) in het bloed. En bij een tekort aan serotonine ontstaat depressiviteit. De zon stimuleert ons hormoongestel. En zij zorgt voor de aanmaak van vitamine D in de huid, wat in de eerste plaats belangrijk is voor de kalkstofwisseling en stevige botten.

Maar er is nog meer! Vitamine D reguleert een duizendtal genen in ons organisme en stimuleert zo o.m. de afgifte van cathelicidine, een substantie met antibacteriële en antivirale werking. Tekort aan vitamine D speelt dus ook een rol in het ontstaan van winterse grieptoestanden en verkoudheden.

Kort en lang

We kunnen de zon niet missen, maar het komt op de dosering aan. Vooral korte periodes van blootstelling aan de zon– een kwartier tot een half uur – zijn belangrijk voor de gezondheid. Lang zonnen verhoogt dan weer het risico op huidschade en zorgt niet voor een verhoogde aanmaak van vitamine D.

Gelukkig blokkeren zonnecrèmes die aanmaak niet. Net als water kan de zon ook als therapie ingezet worden, bijvoorbeeld bij psoriasis. Bij overdosering houdt de zon twee grote gevaren in: huidveroudering en rimpels & huidkanker.

UV-A en UV-B

Zonlicht bestaat voor 60% uit zichtbaar licht, voor 25% uit warmend infrarood en voor de rest uit ultraviolette straling: 12,9 % UV-A en 2,1% UV-B. Er is ook nog UV-C, dat alles kapot brandt en rechtstreeks kankerverwekkend is, maar deze straling wordt tegengehouden door de ozonlaag in de stratosfeer. Zonnebanklicht is verschillend van zonlicht. Het bestaat voor 99% uit UV-A en 1 % uit UV-B. En de zgn. PUVA, waarmee o.a. psoriasislijders worden bestraald, is hoofdzakelijk UV-A. UV-A is de langste straling met de minste energie, dus in principe het minst schadelijk. Het zijn ook de UV-A stralen die ons doen bruinen. Lang dacht men dat UV-A vrij onschuldig was en geen rol speelde in het ontstaan van huidkanker.




UV-A stralen dringen echter door tot in de diepste lagen van de huid, de lederhuid. Bij overmatig zonnen tasten ze het collageen en het elastine in de huid aan, met uitdroging, veroudering van de huid en rimpelvorming als gevolg. UV-A stralen zijn ook verantwoordelijk voor zomeracne en bij overmatig zonnen onderdrukken ze de natuurlijke afweer en werken ze ook huidkanker in de hand. Dat onderdrukken van de afweer verklaart plotse uitbarstingen van herpes of koortsblaasjes als men te snel lang in de zon blijft.

UV-B is een kortere, en dus in principe schadelijkere straling dan UV-A. Ze veroorzaakt de zonnebrand. Daarbij kunnen bepaalde huidcellen, de zgn. keranocyten, zo zwaar beschadigd worden dat zij afsterven. UV-B is oorzaak van bepaalde huidkankers en veroudering van de huid. Anderzijds zorgen deze stralen voor de aanmaak van vitamine D in de huid.

Beschermingsmechanisme

Zowat 10% van de UV-B stralen bereikt de basaallaag aan de grens van de onderliggende lederhuid, en activeert daarin de melanocyten (pigmentcellen), zodat er een beschermende film van melanine wordt gelegd over de kernen van de nabije cellen. Dat gebeurt om hun erfelijk materiaal te beschermen tegen ontaarding door de UV-stralen. Deze cellen kleuren dan goudbruin. UV-B versnelt echter ook de celdeling in de basaallaag, waardoor allergieën kunnen ontstaan, tot en met pigmentveranderingen. Anderzijds zorgen ze voor verdikking van de huid, meer bepaald van de hoornschicht van de huid.

De natuur heeft dus een mechanisme ontwikkeld ter bescherming van de huid tegen de schadelijke inwerking van de UV-stralen. Die bescherming ontstaat door het – langzaam! – bruinen zelf, en door de verdikking van hogergenoemde hoornschicht. Als er voldoende van het beschermend donkere huidpigment melanine wordt aangemaakt – maar dat gebeurt niet op één dag – dan is dit in staat 90% van de UV-straling af te blokken. En hier maakt de natuur zelf weer een onderscheid tussen UV-A en UV-B.




Door inwerking van de UV-stralen kleuren gedurende de eerste tot de derde dag de voorlopers van het melanine de huid. Die kleur verdwijnt na drie dagen. UV-B echter activeert de melanocyten tot aanmaak van melanine. Dat gebeurt vanaf de derde dag en het effect daarvan houdt één tot drie maanden aan. Vanaf de vierde dag begint het ‘stratum corneum’ te verdikken. En dat blokkeert hoofdzakelijk UV-B. UV-A stralen hebben enkel een bruinend en geen verdikkend effect op de huid. De zonnebank – voor 99% UV-A – mag dan ook niet beschouwd worden als een beschermende voorbereiding voor de zonnevakantie.

Hoe dan ook:

› Doe het in het begin kalmpjes aan als je gaat zonnen.
› Mijd de zon tussen 13 en 17 uur (zomeruur).
› Kies goede zonneproducten, aangepast aan je huidtype en met een zonnefilter, die zoveel mogelijk het schadelijke afblokt en het bruinende doorlaat.
› Niet in de volle zon als je alcohol hebt gedronken of antibiotica hebt gebruikt.
› Kleine kinderen mogen nooit zonder kleding in volle zon. En met hoedje op!
› En... drink voldoende water

De huid heeft een geheugen

Onze huid heeft een geheugen en telt de zonbestralingen op. Als men een bepaalde gevaarlijke dosis heeft bereikt, kan die niet meer worden “weggewist”. En geen enkele zonnebrand is onschuldig. Huidkanker ontstaat door ontaarding van de keranocyten-cellen in de opperhuid, door degeneratie van basaalcellen die dieper liggen en door ontaarding van de melanocyten, de pigmentcellen tussen de basaalcellen.

In het eerste geval hoeft men geen uitzaaiing te vrezen – wat niet wil zeggen dat het een lacheding is. In het tweede geval is uitzaaiing niet frequent. In het derde geval heeft men te maken met het beruchte melanoom, de ‘zwarte’ huidkanker die heel snel uitzaait en dan in regel dodelijk is.