In je woning moet je tot rust kunnen komen en nieuwe energie opdoen. De afwerking van je interieur speelt daarbij een belangrijke rol; die geeft immers niet alleen uiting aan je persoonlijke smaak, ze heeft ook een niet te onderschatten invloed op je gezondheid. Aangezien wij gemiddeld 90 procent van onze tijd binnenshuis doorbrengen, kan het gebruik van ongezonde materialen voor heel wat gezondheidsklachten zorgen.



Gebruik hoofdzakelijk materialen die gemaakt zijn uit grondstoffen die je kan kweken op aarde (de zogenaamde nagroeibare of hernieuwbare grondstoffen). Die zijn bij verantwoord beheer onuitputtelijk. Voor een aantal toepassingen bestaan er geen materialen uit nagroeibare grondstoffen. In dat geval geven we de voorkeur aan materialen uit oppervlaktedelfstoffen. Een aantal oppervlaktedelfstoffen zijn zeer ruim verspreid over de aarde zoals klei, leem en zand.

Vloeren

Tapijt, tegels, linoleum of zelfs kurk? Een plankenvloer, parket of misschien laminaat? Het is moeilijk kiezen, vooral als je, behalve met ecologische en sociale aspecten, rekening wilt houden met onderhoudsgemak, budget en esthetiek.

Vast Tapijt

Vast tapijt is dé klassieker voor slaapen woonkamers. Lekker warm aan de voeten! Vast tapijt heeft jammer genoeg ook nadelen. Wie allergisch is voor mijten, gebruikt het beter niet. Het ene tapijt is het andere niet. Zo kan de pool (zichtbare bovenkant) uit kunstvezels of uit natuurlijke vezels (katoen, wol, kokos, sisal, geitenhaar) bestaan. Hetzelfde geldt voor het rugmateriaal.

Tapijt uit hernieuwbare grondstoffen krijgt de voorkeur maar ook hier kleven soms bezwaren aan vast. Veel wollen tapijten zijn behandeld met insecticiden tegen motten. Enkel bionatuurvezels (bijvoorbeeld biologisch geteelde katoen) en ook hennep, sisal en kokos zijn niet behandeld met chemicaliën. Kies je voor tapijt, geef dan de voorkeur aan een kokos- of sisaltapijt met een jute onderlaag. Of probeer een katoenen tapijt met een biologisch label.

Tegels

Tegelvloeren zijn makkelijk te onderhouden en bestendig tegen vuil en zuren. Stenen vloeren zijn geluidsisolerend maar niet warmte-isolerend. Ze zijn wel geschikt voor vloerverwarming. Als er van een bepaalde steensoort voldoende voorraad is en de steen niet van grote afstanden wordt vervoerd, is natuursteen een betere keuze voor het milieu. De winning ervan kost weinig energie, maar veroorzaakt wel schade aan het landschap. Daar staat tegenover dat ze eeuwenlang kunnen meegaan.

De productie van gebakken tegels kost zoveel energie dat de bijdrage aan het broeikaseffect 40 maal hoger is dan van andere gladde vloerbedekkingen. In het glazuur kunnen schadelijke stoffen zitten zoals zware metalen. In heel Europa zijn tegels met het Europees ecolabel te verkrijgen. De productie ervan verbruikt minder water en energie. Er is een lagere uitstoot van schadelijke stoffen naar de lucht of het water. Ook bevatten ze minder residuen van gevaarlijke stoffen.




Linoleum en kurk

Linoleum en kurk bestaan grotendeels uit hernieuwbare grondstoffen, maar de samenstelling kan sterk verschillen
van producent tot producent. De meest courante kurktegels zijn bewerkt met heel wat kunst- en kleurstoffen. Als je graag een kurken vloer hebt, kies dan voor onbehandelde natuurkurk.

Die heeft geen afwerkinglaag uit kunststof. Je kan de vloer zelf afwerken en onderhouden met plantaardige olie of was. Linoleum is een milieuvriendelijke keuze voor halfharde vloerbedekkingen. Linoleumvloeren met een milieulabel hebben een lager energieverbruik bij de productie. Ook de uitstoot van organische oplosmiddelen en de gehalten aan zware metalen zijn beperkt.

Planken

Plankenvloeren, parket en laminaat hebben hout als voornaamste grondstof. Hout is dé hernieuwbare grondstof bij uitstek en gaat zeer lang mee. Kiezen voor hout is milieuvriendelijk, op voorwaarde dat het uit verantwoord beheerde bossen komt en niet chemisch behandeld is. Voor kamers waarin veel gelopen of met meubels wordt geschoven, kies je beter voor harde houtsoorten, zoals eik of kastanje. Dat geldt bijvoorbeeld voor de keuken of de bureauruimte. In de slaapkamer volstaat naaldhout, zoals grenen, vuren of lariks. Bij laminaatparket wordt spaan –of vezelplaat als drager gebruikt.

Deze platen zijn samengesteld uit geperste en verlijmde houtresten. De toplaag bestaat meestal uit een foto van hout op papier, gedrenkt in kunsthars. Het lijmgehalte van deze vezelplaten is veel lager dan vroeger. Kies voor E1-platen: die stoten minder van het ongezonde formaldehyde uit. Fineerparket bestaat uit een heel dun hardhoutlaagje, met daaronder lagen van goedkopere houtsoorten. Massieve plankenvloeren zijn beter voor het milieu dan fineer- en laminaatparket. Fineerparket is op zijn beurt te verkiezen boven laminaatvloeren. Massief hout heeft minder bewerkingen (dus minder energie) nodig. Ook lijmen zijn overbodig.

Muren

Welke muurbekleding is het beste voor je huis? Leempleister is populair en heeft weinig nadelen. Bij gips moet je aandacht hebben voor de oorsprong van de grondstof. Wil je verven? Dan heb je een ruime keuze aan duurzame producten. Gebruik je liever behang? Let dan op de samenstelling van het papier en de lijm. Algemeen gaat de voorkeur naar een natuurlijke en ‘ademende’ bekleding. Werk ze zo af dat ze zo weinig mogelijk stof produceren.

Leem

Leempleisters bestaan in allerlei kleuren en zijn vrij makkelijk zelf aan te brengen. Leem is een uitstekende vochtregulator en zorgt voor een aangenaam woonklimaat. De pleisters komen meestal recht uit de natuur, zonder toevoeging van kleurstoffen. Sommige merken voegen methylcellulose toe om het stofgehalte van de leempleister te verminderen. Methylcellulose komt ook voor in behangerslijm en is onschadelijk. Je kan ook werken met leemblokken. Die kan je onbehandeld laten, pleisteren of schilderen.

Gips

Gipspleisters bestaan er in verschillende soorten: de pleisters die je moet uitsmeren en de gipsplaten. Gipskartonplaten bestaan uit gips met een laagje karton er rond. Bij gipsvezelplaten is het gips vermengd met (cellulose)vezels. De laatste zijn zwaarder, maar ook steviger.

Let op de oorsprong van het gips. Naast natuurgips, bestaat ook rogips en fosfogips. Rogips is een restproduct van elektriciteitscentrales. Het ontstaat als gevolg van ontzwaveling van de rookgassen. Fosfogips is een restproduct van de productie van fosforzuur of van sommige kunstmeststoffen. Het laatste heeft een hogere radioactiviteit en mag in veel landen niet meer gebruikt worden.




Verf

Kalkverf is een natuurlijk product dat je zeer eenvoudig kan verwerken. Het geeft een prima vochtregulering in de kamer. Kalkverf geeft echter af als je er met je kleren tegen schuurt. Om dat te vermijden kan je de verf mengen met lijnolievernis of waterglas. Of je kan ook kalkcaseïneverf gebruiken. Kalkcaseïneverf wordt gebonden door de aanwezigheid van caseïne, een melkeiwit. Kalkverven en kalkcaseïneverven bevatten geen oplosmiddelen. Je lost ze als poeder gewoon op in water. In de handel vind je nog andere natuurverven.

Het zijn meestal de meest gezonde en minst milieuschadelijke alternatieven. De basisgrondstoffen bestaan uit minerale of plantaardige bestanddelen: minerale stoffen, plantaardige oliën, natuurlijke harsen en wassen. Sommige bevatten een natuurlijk oplosmiddel, zoals natuurlijke gomterpentijn of citrusverdunner; andere hebben water als verdunner. Een aantal natuurverffabrikanten mengt de natuurlijke basisgrondstoffen met isoparafinen als oplosmiddel. Isoparafine is een gezuiverd aardolieproduct.

Laat je niet vangen door de term ‘milieuvriendelijke’ of ‘watergedragen’ verf. Meestal gaat het hierbij om verven waarvan de basisgrondstoffen petrochemische producten zijn, zoals latex, acryl of vinyl. Waterverdunbare verven hebben geen solventgeur en je kan ze onder de kraan uitspoelen met water in plaats van white spirit. Doe dit liever niet met latex-, acryl en vinylverven. Deze petrochemische grondstoffen zijn bijna onafbreekbaar. Ook de verf die het Europese Milieukeurmerk draagt, valt hieronder. De productie ervan is wel een stuk milieuvriendelijker.

Behangpapier

Zuiver papierbehang begint zeldzaam te worden. Door de toenemende eisen van de consumenten (bijvoorbeeld afwasbaarheid), bestaat het meeste behang tegenwoordig uit twee of meer lagen (vliesbehang). De buitenste lagen bestaan dan uit een synthetische en afwasbare coating, eigenlijk een dun laagje plastic. Papierbehang ademt, is vochtregulerend en heeft de eigenschap vervuilende stoffen (bv. tabaksrook) op te nemen en erna weer vrij te geven.




Uit synthetische behangsoorten kunnen meer schadelijke substanties vrijkomen. Vaak zijn ze met schimmelwerende producten behandeld. In tegenstelling tot papierbehang zijn ze minder ‘ademend’ en minder vochtregulerend. Vinylbehang trekt ook meer stof aan. Glasvezelbehang is, zoals de naam het zelf zegt, gemaakt uit vezels. Tijdens de plaatsing kunnen hierdoor irritaties voorkomen. Het smeltproces van glas vergt veel meer energie dan bijvoorbeeld de aanmaak van papierbehang. Cellulosebehang is een goede en stevige vervanger voor glasvezelbehang. Cellulosebehang is vervaardigd uit cellulose, al dan niet gewapend met polyestervezel voor extra stevigheid.

Het bevat geen vrijkomende irriterende vezels. Bekledingen uit stof nemen vervuilende stoffen (bv tabaksrook) op en geven deze erna weer vrij. Textielbehang is moeilijk te onderhouden en trekt stof, mijtachtigen en allergenen aan. Bij een hoge relatieve vochtigheid in huis kan textielbehang ook een goede voedingsbodem zijn voor de huisstofmijt. Soms wordt formaldehyde gebruikt om het textiel te hechten, maar meestal kan het mechanisch worden gespannen en later nagespannen indien nodig. Bekledingen in stof kunnen dan ook vlot worden gedemonteerd en vervangen.

Het meest milieu- en kostenvriendelijk is het klassieke ‘rijstpapier’. Dat bestaat uit een stevige papiersoort, vermengd met houtvezeltjes, die op rijstkorrels in het papier lijken. Let op! › Behanglijm: Lijmen voor gewoon behangpapier zijn verkrijgbaar in poedervorm of in kant-en-klaar gemaakte behanglijm. Deze gewone behangerslijm is niet schadelijk voor de gezondheid van de mens. Lijmen voor zwaardere behangsoorten of voor moeilijke ondergronden bevatten meer chemische stoffen.

Lijmen voor kunststofbekledingen of glasvezelbehang zijn meer belastend voor het binnenmilieu. Behanglijm met oplosmiddelen of PolyVinylAcetaat-lijm (PVA) zijn te vermijden. › Mensen die gevoelig of allergische reageren op huisstof, kunnen beter geen structuur- of reliëfbehang kopen. › Als je er zeker van wilt zijn dat je behang geen schadelijke emissies vrijgeeft, gebruik dan behangpapier met het Blaue Engel – label en verlijm het met natuurlijmen of gewone klassieke behangpoederlijm (methylcelluloselijm). ’Rijstpapier’ met het Blaue Engel – label bevat tot 80% gerecycleerd papier.